لزوم تبیین مفهوم انتظار فرج به عنوان یک «عمل مجاهدانه» در عصر غیبت
دکتر مهدی فضائلی، عضو دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید، سخنران مراسم «سرو خونین قبا» که به مناسبت بزرگداشت مقام والای رهبر شهید انقلاب در محل دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد، تاکید کرد که نظام ولایی یک نظام «چهرهپرور» است که هدف آن رشد، ارتقا و هویتبخشی به تکتک آحاد جامعه است، نه استفاده ابزاری و مهرهای از مردم. وی همچنین با بازخوانی خطبههای تاریخی سال ۱۳۵۳ در مشهد، ضرورت همراهی آگاهانه و بصیرتمندانه با ولیّ زمان در دوران غیبت را تشریح کرد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه شهید بهشتی، مراسم «سرو خونین قبا»، روز شنبه 13 تیرماه 1405 برگزار شد و دکتر فضائلی در ابتدای بیانات خود، به ارواح مطهر تمامی شهیدان اسلام، به ویژه امام شهیدان و شهدای گرانقدر و اثربخش دانشگاه که تصاویرشان زینتبخش و هدایتگر این مجلس بود، ادای احترام کرد و شهدا را چشم و چراغ جامعه و ملت دانست. وی همچنین با آرزوی سلامتی و طول عمر با عزت برای اساتید و چهرههای مؤثر علمی کشور، از تلاشهای ریاست محترم دانشگاه در مسیر اعتلای علمی و پیشرفت کشور قدردانی و بر حفظ حرمت و جایگاه والای محیط علم و دانشگاه تاکید کرد.
سخنران در ادامه، با خوشآمدگویی به میهمانانی که از استانها و شهرستانهای مختلف برای حضور در این مراسم تاریخی و مهم به تهران سفر کرده بودند، برای آنان آرزوی توفیق و قوت کرد. وی با اشاره به حدیثی شریفه و تکاندهنده از امام رضا (ع) دربارۀ مقام تشییعکنندگان اولیای الهی گفت: «در بحارالانوار آمده است که حضرت رضا (ع) میفرمایند هر کس ولی از اولیای الهی را تشییع کند، مانند کسی که از مادر زاییده شده، پاک و از گناهان خارج میشود.» وی این حدیث را نویدی بسیار امیدوارکننده برای حاضران دانست و ابراز امیدواری کرد که این ثمره معنوی شامل حال تمامی شرکتکنندگان در این مراسم و مشایعتکنندگان نایب امام زمان (عج) بشود.
تبیین جایگاه نایب امام زمان (عج) و ضرورت شناخت جانشین
عضو دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید، با اشاره به حدیث معروف «مَن ماتَ وَ لَم یَعرِف إمامَ زَمانِهِ ماتَ مِیتَةً جاهِلِیَّة»، مصداق اتم و اکمل آن را امام زمان (عج) دانست اما تاکید کرد که قاعدتاً شناخت جانشین امام زمان نیز در عصر غیبت، لازم و ضروری است. به گفته وی، اگر این شناختِ دقیق در جامعه تحقق پیدا نکند، امت آنگونه که باید و شاید، همراهی، ولایتپذیری و ولایتمداری را از خود بروز نخواهد داد. او خاطرنشان کرد: «هر مقدار که این شناخت دقیقتر و عمیقتر باشد، همراهی و همآهنگی باورمندانه جامعه با ولیّ زمان، عمیقتر و استوارتر خواهد بود و در مقابل، تزلزل در شناخت در بزنگاههای تاریخی، منجر به تزلزل در همراهی میشود.»
نقد تعریفهای انحرافی و سلیقهای از مقوله رهبری
این کارشناس مسایل دینی با هشدار نسبت به تعریفهای سلیقهای از مقوله رهبری و امامت گفت: «نباید ولیّ و رهبر جامعه را آنطور که خودمان دوست داریم تعریف کنیم. اگر امامی را بر اساس خوشامد خود ترسیم کنیم، در جایی که آن امام و رهبر بخواهد مسیر یا حرکتی را طی کند که مطابق میل ما نیست، دچار زاویه و فاصله با امام میشویم؛ این زاویهها ناشی از عدم شناخت و نداشتن بصیرت لازم درباره امام جامعه اسلامی است.»
وی با تجلیل از بصیرت کنونی جامعه ایران یادآور شد که اگرچه امام راحل (ره) در وصیتنامه خود شهادت دادند که این مردم از مردم زمان رسولالله (ص) و امیرالمؤمنین (ع) بالاترند، اما امروز برکات این رشد و برجستگی معنوی و بصیرتی به مراتب نسبت به آن زمان افزایش یافته است.
نظام ولایی؛ چهرهپرور است نه مهرهپرور
دکتر فضائلی با بازخوانی یک تعبیر عمیق از یکی از صاحبنظران فقید در خصوص نظام ولایی گفت: «نظام ولایی، چهرهپرور است نه مهرهپرور. یعنی در این نظام به آحاد مردم و جامعه به شکل مهره نگاه نمیشود تا استفاده ابزاری از آنها صورت گیرد. بلکه تلاش امام و تمام انبیای الهی در این مسیر بوده که جامعه و مردم خود را رشد و ارتقا دهند و به آنان هویت و اصالت (چهره) ببخشند.»
معرفی کتاب «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» به عنوان منبع بنیادین
وی برای تبیین دقیقتر مفهوم ولایت، شنوندگان را به مطالعه کتاب ارزشمند «طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن» ارجاع داد و افزود: «این کتاب مجموعۀ بیانات و سخنرانیهای امام و رهبر شهید ما در سال ۱۳۵۳ در مسجد امام حسن (ع) مشهد است که در ماه مبارک رمضان ارائه شده و بعدها پس از بازبینی و تایید مجدد ایشان به چاپ رسیده است. بسیار شگفتآور است که سخنرانیهایی متعلق به بیش از نیم قرن پیش، آنقدر متقن، دقیق و عمیق است که مباحث آن همچنان کاملاً بهروز و زنده است و بارها تجدید چاپ میشود.»
وی اضافه کرد که در بخشهای پایانی این کتاب، مباحث بسیار جالب و راهبردی در خصوص ولایت در محیط خاص و فکری آن زمانِ مشهد مطرح شده که پاسخگوی نیازهای امروز جامعه است.
مرز میان ولایتمداری واقعی و ادای احترام تشریفاتی
این سخنران مراسم «سرو سرخ قبا» با نقد برخی برداشتهای سطحی از ولایتمداری گفت: «بعضیها تصور میکنند ولایت صرفاً به این معناست که نام مبارک ائمه (ع) را بیاوریم و پشت سر آن صلوات و تحیات نثار کنیم یا در روز عید غدیر جشن بگیریم و عباراتی چون "الحمدلله الذی جعلنا من المتمسکین..." را بر زبان جاری سازیم. البته که رعایت ادب در کلام و تجلیل از ائمه لازم است و یک انسان ولایتمدار حتماً این ادب را رعایت میکند، اما اینها صرفاً ادای احترام است، نه تمامِ حقیقتِ ولایتمداری.»
وی در همین راستا افزود: «رهبر شهید ما توصیه میکردند که به جای ادعای متمسک بودن، از خدا بخواهیم و بگوییم "اللهم اجعلنی من المتمسکین..."، چرا که معلوم نیست ما واقعاً در عمل جزو متمسکین به ولایت امیرالمؤمنین (ع) بوده باشیم و باید این توفیق را از خدا طلب کنیم. چه بسا کسانی که با الفاظ غلیظ از ائمه یاد کنند اما در عمل، هیچگونه همراهی و قدم گذاشتنی در مسیر حرکت امام از خود نشان ندهند.»
انتظار فرج؛ یک «عمل» و تکاپوی مستمر است، نه سکون
دکتر فضائلی با ردّ نگاههای تاریخی و ایستا به مقوله امامت تاکید کرد که امامت یک بحث منقضیشده در گذشته یا صرفاً معطوف به آینده دور نیست که ما دست روی دست بگذاریم تا امام زمان (عج) ظهور کنند. وی با استناد به حدیث «افضل الاعمال فی زمان الغیبه انتظار الفرج» گفت: «انتظار فرج، یک "عمل" است، نه نشستن و سکوت کردن و صرفاً چشم به افق دوختن و ذکر گفتن. این عمل یعنی در زمان غیبت تلاش کنید جانشین امام زمان و ولیّ زمان خود را که ویژگیهای او نظیر صیانت نفس، حفظ دین و مخالفت با هوا و هوس در روایات آمده است، بشناسید و در رکاب او حرکت کنید. این شناخت، جوهره اصلی ولایتمداری است.»
تقلید آگاهانه؛ پذیرش نظر متخصص درجهیک
وی همراهی با ولیّ جامعه را یک نوع تقلید و پذیرش آگاهانه توصیف کرد و گفت: «زمانی که امام را به درستی بشناسیم، اندیشه، فکر و نظر او را در مقاطع مختلف که وظایف جامعه و بایدها و نبایدها را ترسیم میکند، میشنویم و میفهمیم. این پذیرش، مانند پذیرفتن نظر یک متخصص درجهیک و کارشناس عالیرتبه در یک رشته علمی است. وقتی شما دانشمندی را در حوزه تخصصیاش به خوبی شناختید، با باور و اطمینان به توصیههای او عمل میکنید؛ این دیگر یک تقلید کورکورانه نیست، بلکه حرکتی کاملاً آگاهانه و مبتنی بر بصیرت است.»
بصیرت در بحرانها؛ درس تاریخی عبور از نیل
سخنران در بخش پایانی بیانات خود به سختیهای مسیر ولایتمداری اشاره کرد و گفت: «بدون شک این مسیر آسان نیست. اگر شناخت ضعیف باشد، انسان در برابر تهدیدات دشمن متزلزل میشود و میترسد. نمونه تاریخی آن، داستان حضرت موسی (ع) و قوم بنیاسرائیل هنگام رسیدن به رود نیل است. وقتی قوم موسی خود را بین سپاه فرعون در پشت سر و رود عمیق نیل در جلو دیدند، دچار تزلزل و ابهام شدند و فریاد زدند که "إِنَّا لَمُدْرَکُونَ" (ما قطعا گرفتار شدیم و کارمان تمام شد). اما حضرت موسی (ع) که امامی با باور عمیق و استوار به خداوند متعال بود، در آن شرایط بحرانی، حتی قبل از شکافته شدن نیل و در حالی که صدای تجهیزات سپاه فرعون شنیده میشد، با قاطعیت و باوری عمیق فرمود: "کَلَّا" (هرگز چنین نیست)». این همان جلوه درخشان بصیرت، یقین و معرفت ناب به هدایت الهی است که باید سرلوحه حرکت جامعه اسلامی در تمامی دورانها باشد.
گفتنی است دانشگاه شهید بهشتی در ایام بدرقه پیکر مطهر رهبر شهید، از روی جمعه 12 تیرماه، میزبان جمع زیادی از جامعه دانشگاهیان شهرستانی است و تدارک بسیار خوبی را برای تسهیل اسکان زائرین و رفت و آمد آنها به مراسمات اصلی تدارک دیده است. مراسم «سرو خونین قبا» نیز بخشی از برنامههای فرهنگی دانشگاه شهید بهشتی برای زائرین به شمار میرود که به همت معاونت فرهنگی برنامهریزی و اجرا شد و استقبال بسیار چشمگیری از آن به عمل آمد.